Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ένα σταθερό μοτίβο στον λόγο όσων επιδοκιμάζουν τις πρόσφατες ταραχές που ζήσαμε με πρόσχημα την θάνατο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Ειδικά από όσους προσπάθησαν να καπηλευτούν πολιτικά μια αρχικά αυθόρμητη συναισθηματική αντίδραση. Έτσι φτάσαμε να ακούμε εβήφους να αναπαράγουν σαν κασετόφωνα συναισθηματικά συνθήματα, ξεπερασμένα ήδη από την εποχή που οι γονείς τους ήταν έφηβοι. Το πολιτικό μάρκετινγκ των καπηλευτών ήταν ομολογουμένως εντυπωσιακό. Εξάγνισαν τον καταστροφικά οπισθοδρομικό πολιτικό τους λόγο, βαζοντάς τον στο στόμα μερικών μικρών παιδιών, με αποτέλεσμα να εκλαμβάνεται η απόλυτη οπισθοδρομικότητα της κομμουνιστογενούς αριστεράς ως πολιτικό αίτημα της νεολαίας (άσχετα αν τελικά εκφράζει μια ελάχιστη μειοψηφία) και ταυτόχρονα να εξιδανικεύεται λόγω της εξιδανικευμένης αντίληψης της κοινωνίας για τους νέους φορείς της. Πρόκειται με λίγα λόγια για μια συναισθηματικής ασπίδας απέναντι στην ορθολογική κριτική των ίδιων των προτάσεων της κομμουνιστογενούς αριστεράς.

Σχεδόν πάντα, τα επιχειρήματα για την ορθότητα της αμφισβήτησης, της εξέγερσης κτλ των νέων καταλήγουν στο ότι έχουν δίκιο επειδή είναι νέοι. Και αυτό μεταφράζεται σε αμόλυντοι, ασυμβίβαστοι, οι ιδέες τους θεωρούνται νέες μόνο και μόνο λόγω της ηλικίας των φορέων τους κτλ. Όλα αυτά έχουν την αφετηρία τους στην ψευδαίσθηση/πλάνη/μύθο του “ευγενή άγριου”, που ουσιαστικά αποκτά απήχηση από τον Ρουσσώ. Για τον Ρουσώ, ο “ευγενής άγριος” είναι ο άνθρωπος που δεν έχει υποστεί την φθοροποιό και ηθικά υποβαθμιστική επίδραση του πολιτισμού και της κοινωνίας μας. Είναι μια εξιδανικευμένη κατάσταση την οποία εκφράζουν οι πρωτόγονοι λαοί και τα παιδιά. Είτε ως απομονωμένοι σε μικρά νησιά του Ειρηνικού, σε δάση της Αφρικής και την Ν.Αμερικής, που δεν έχουν ακόμη “μολυνθεί” από τον πολιτισμό και ζουν ευτυχισμένοι κοντά στη φύση, σε έναν κόσμο απόλυτης αρμονίας. Είτε, μη έχοντας ακόμη προλάβει να αφομοιωθούν από την κοινωνία και να γίνουν φορείς των αρχών και αξιών της, παρουσιάζονται ως οι απόλυτοι ενσαρκωτές της καλοσύνης, της αθωότητας και της αγνότητας, σε αντίθεση με όσους έχουν “συμβιβαστεί” να ζουν στα πλαίσια που ορίζουν οι κοινωνικοί κανόνες. Η αντίληψη αυτή ενοχοποιεί την κοινωνία και τον πολιτισμό μόνο και μόνο για την ύπαρξή τους. Η έννοια του πολίτη, του συνειδητού μετέχοντα της πολιτικής, οικονομικής και οικονομικής ζωής καθυβρίζεται ως κατώτερη της αγνής και αμόλυντης φυσικής κατάστασης του “ευγενούς άγριου” (πρωτόγονου/παιδιού). Μια αντικοινωνική λογική που καταδικάζει τους θεσμούς της κοινωνικοποίησης, που αμφισβητεί την ανάγκη της συνύπαρξης και που υπονομεύει τα θεμέλια της αλληλοαποδοχής και του σεβασμού των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των υπολοίπων πολιτών. Η ρομαντική εξιδανίκευση της νεότητας αυτομάτως τοποθετεί τα επιτεύγματα της κοινωνικής μας οργάνωσης κάτω από την φυσική κατάσταση.

Αυτό τελικά επιτρέπει στους εξυμνητές του “ευγενούς άγριου”, των παιδιών στην περίπτωσή μας, να ταυτίσουν την κριτική τους απέναντι στην κοινωνία με ένα ακαταμάχητο συναισθηματικό πρότυπο. Η ρομαντική αυτή αντίληψη είναι τόσο διαδεδομένη στην κοινωνία, που πολύ εύκολα παρακάμπτονται οι άμυνές της απέναντι στο περιεχόμενο του πολιτικού λόγου και των αιτημάτων των υποτιθέμενων πολιτικών εκφραστών των νέων, δηλαδή την αμφιβολία και την κριτική σκέψη. Αντί να κρίνουμε ορθολογικά, οι κραυγές των ΜΜΕ μας καλούν να “κατανοήσουμε” τους νέους, δηλαδή να αποδεχθούμε εκ των προτέρων το σύνολο των πλανών του πολιτικού λόγου των καπηλευτών. Ο δημόσιος διάλογος δεν επικεντρώνεται στην ορθολογική υπεράσπιση ή αποδόμηση του λόγου τους, αλλά στα εξιδανικευμένα και απρόσβλητα χαρακτηριστικά της νεότητας. Για να “αντιστέκεται” στον “νεοφιλελευθερισμό”, με την γροθιά υψωμένη, μια νεαρή κοπελίτσα (εκφραστής της μη-αμφισβητήσιμης από κανέναν πλάνης του “ευγενούς άγριου”), σίγουρα πολεμάει κάτι έχει “μολύνει” την κοινωνία μας, αλλά όχι ακόμα την ίδια. Ένα δεκαπεντάχρονο μπροστά σε ένα οδόφραγμα με φλόγες είναι η καλύτερη συναισθηματική νομιμοποίηση της πολιτικής βίας.

Στην πραγματικότητα, η αλαζονική ημιμάθεια των νέων είναι το πιο πρόσφορο έδαφος για την πολιτική τους εκμετάλλευση και την δικαιολόγηση της μεγαλύτερης πολιτικής βαρβαρότητας από μέρους τους. Νέοι ήταν και τα εκατομμύρια μέλη της Hitlerjugend, αλλά οι ιδέες τους οδήγησαν στο Ολοκαύτωμα. Νέοι ήταν και οι Ερυθροφορουροί του Μάο, αλλά οδήγησαν σε ένα προγκόμ μεγαλύτερης έκτασης από το Ολοκαύτωμα. Νέοι είναι και οι καταληψίες των σχολείων και των πανεπιστημιακών σχολών, αλλά υπερασπίζονται με παράνομο, βίαιο και ανήθικο τρόπο την διατήρηση μιας από τις πιο σάπιες και αποτυχημένες εκφράσεις του κρατισμού στη χώρα μας. Νέοι πετάνε μολότωφ σε μια έξαρση αντικοινωνικότητας και προσπάθειας αποσύνθεσης του κοινωνικού και οικονομικού ιστού. Νέοι είναι και οι αστυνομικοί, που κάνουν συστηματικές καταχρήσεις και υπερβάσεις της εξουσίας τους. Κανενός όμως η ηλικία δεν αποτελεί άλλοθι για τις πράξεις τους, ούτε δικαιώνει τις ιδέες τους.

Το ανοιχτό μυαλό και οι προοδευτικές απόψεις δεν έχουν ηλικία. Η ιδεολογικοποίηση και η εξιδανίκευση της ανωριμότητας, της έλλειψης εμπειριών της ζωής και της ημιμάθειας δεν είναι προοδευτικότητα. Η εκμετάλλευση του αυθόρμητου συναισθήματος ανήλικων παιδιών που ούτε την απαραίτητη πνευματική συγκρότηση, ούτε την κριτική ικανότητα έχουν να σταθούν ως αυτόνομες, αυτόφωτες, ανεξάρτητες, σκεπτόμενες προσωπικότητες, είναι πολιτικό έγκλημα.

Διαβάστε οπωσδήποτε:
Στην καρδιά του Σκότους

Δεκεμβρίου 26, 2008 at 7:28 πμ | Uncategorized | Σχόλια (0)

Μιας και η περίοδος των γιορτών είναι για πολλούς και περιόδος αγορών και περίοδος με λίγο περισσότερο ελεύθερο χρόνο, είναι ευκαιρία για ανάγνωση. Μερικές βιβλιοπροτάσεις για τις φετινές γιορτές από τα βιβλία που κυκλοφόρησαν στα ελληνικά το τελευταίο διάστημα:

Η μετάφραση μετά από 48 χρόνια του Συντάγματος της Ελευθερίας του Φ.Α.Χάγιεκ είναι σίγουρα το σημαντικότερο γεγονός της (έτσι κι αλλιώς αναιμικής) φιλελεύθερης βιβλιοπαραγωγής στη χώρα μας για τον φετινό χειμώνα. Ένα βιβλίο που δεν πρέπει να μείνει αδιάβαστο από κανένα φίλο ή και εχθρό της Ελευθερίας (τουλάχιστον όταν κατηγορούν των φιλελευθερισμό να έχουν μια στοιχειώδη ιδέα τι ακριβώς κατηγορούν). Το Σύνταγμα της Ελευθερίας είναι το σημαντικότερο έργο του Χάγιεκ στον τομέα της πολιτικής φιλοσοφίας, γραμμένο με απλό και κατανοητό τρόπο, όχι ως ένα θεωρητικό βιβλίο που να απευθύνεται σε μια κλειστή κοινότητα διανοούμενων, αλλά για να αποτελέσει ένα φιλελεύθερο πολιτικό μανιφέστο. Γραμμένο πριν 50 χρόνια ουσιαστικά ασφαλώς απευθυνόταν σε ένα κόσμο πολύ διαφορετικό από τον σημερινό. Διατηρεί όμως μια αξιοσημείωτη επικαιρότητα χάρη στην διαχρονικότητα των ιδεών και των αξιών που πραγματεύεται. Γι’αυτό και αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη βιβλία που συγκροτούν τον ιδεολογικό πυρήνα του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε συνεργασία με το ΙΔΚΚ.

Οι Αλήθειες για τον Φιλελευθερισμό - Όψεις της ανοιχτής κοινωνίας στην Ελλάδα και στον κόσμο του Δημήτρη Σκάλκου είναι ένα εγχείρημα ανασημασιοδότησης την έννοιας του φιλελευθερισμού, όπως αυτή έχει εντυπωθεί στρεβλά στην ελληνική κοινωνία. Το βιβλίο θέτει τον σπόρο της αμφιβολίας απέναντι στις εδραιωμένες παρεξηγήσεις και ανάβει την σπίθα της περαιτέρω μελέτης για το θέμα. Είναι ένα πολύ καλό εισαγωγικό βιβλίο για τον φιλελευθερισμό που προσφέρει συμπυκνωμένη την πολιτική γνώση του συγγραφέα αλλά κατευθύνσεις για περισσότερη εμβάθυνση και τριβή, στην πλούσια βιβλιογραφία του. Δεν περιορίζεται όμως μόνο εκεί. Δεν είναι μια στείρα ιστορική καταγραφή ρευμάτων σκέψης. Δείχνει ότι ο φιλελευθερισμός όχι μόνο δεν έχει κλείσει τον ιστορικό του κύκλο, αλλά έρχεται να μας προσφέρει λύσεις στα συσσωρευμένα αδιέξοδα λανθασμένων πολιτικών επιλογών καθώς και στα νέα προβλήματα που ανακύπτουν στις σύγχρονες κοινωνίες. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική.

Η Αχάριστος Φωνή είναι μια συλλογή κειμένων του Διονύση Γουσέτη, γραμμένα στο διάστημα μεταξύ 1997 και 2006. Αν και ξεκινά από διαφορετική ιδεολογική και θεωρητική αφετηρία πραγματεύεται ζητήματα και προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας, που ακουμπούν στον πυρήνα του κοινωνικού και πολιτικού φιλελευθερισμού (εθνικισμός, ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος και εκκλησσία, εκσυγχρονισμός κτλ). Δύο παράγοντες φέρνουν το βιβλίο αυτό κοντά στον φιλελευθερισμό: ο πρώτος είναι η καθαρή και αδογμάτιστη ματιά του Διονύση Γουσέτη, που πηγάζει από την πνευματική εντιμότητα με την οποία προσεγγίζει τα γεγονότα. Ο δεύτερος είναι η τόσο μεγάλη κοινωνική καθυστέρηση της χώρας μας η οποία επιτρέπει στα περισσότερα αιτήματα κοινωνικής και πολιτικής προόδου να διαπερνούν τα πολιτικά και ιδεολογικά στεγανά. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τυπωθήτω.

Ο δρόμος για την αναγέννηση του ελληνικού πανεπιστημίου του Θέμη Λαζαρίδη είναι μια ειλικρινής ματία στα προβλήματα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Γραμμένο με την άνεση και το καθαρό μυαλό που προσφέρει η απόσταση και με την βοήθεια του διαλόγου στο διαδίκτυο, φωνάζει από του όλοι βλέπουν και κανείς δεν λέει στη χώρα μας, ο βασιλιάς είναι γυμνός. Συναλλαγή, αναξιοκρατία, νεποτισμός, αθέμιτες πολιτικές παρεμβάσεις, χαμηλές προδιαγραφές, εσωστρέφεια, γενικευμένη αδιαφορία διδασκόντων και διδασκομένων, φαινόμενα αυταρχισμού και βίας συνθέτουν την εικόνα ενός θεσμού που απαξιώνεται ραγδαία. Μια κατάθεση αγωνίας για έναν κρίσιμο τομέα της κοινωνίας μας που δυσλειτουργεί υπερβολικά, ακόμα και για τα ελληνικά μέτρα. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική.

Δεκεμβρίου 25, 2008 at 3:17 πμ | Uncategorized | Σχόλιο (1)

Η πρόσφατη κρίση αποκάλυψε γλαφυρά πολλά από τα συμπτώματα της παθογένειας της ελληνικής κοινωνίας. Είτε αφορά την ανικανότητα/αδυναμία των οργάνων του κράτους να ανταποκριθούν στους εντεταλμένους ρόλους τους, είτε αφορά την ευθύνη όλων μας για ανυπαρξία κράτους δικαίου εντός μας ασύδοτης κατακερματισμένης κοινωνίας. Και σίγουρα ο πυρήνας της κρίσης βρίσκεται ακριβώς σε αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως πολύ πιο ψύχραιμα και ώριμα επεσήμαναν τα ξένα ΜΜΕ σε σχέση με την συναισθηματική υστερία των ελληνικών ΜΜΕ και του διαδικτύου. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των προβλημάτων ήταν να βρεθεί η ελληνική κοινωνία αυτοευνουχισμένη και ανίκανη να αντισταθεί στην πρωτοφανή ανεξέλεγκτη βία και τους ιδεολογικούς της φορείς.

Αν και οι ιατρικές παρομοιώσεις καλώς έχουν στιγματιστεί και δεν προσφέρουν συνήθως καλές αναλογίες με κοινωνικές καταστάστεις, η μοιάζει ελληνική κοινωνία με έναν ανοσοκατασταλμένο οργανισμό, χωρίς καμία άμυνα απέναντι στα επιθετικά παθογόνα μικρόβια. Οι δύο κυρίαρχες φωνές που ακούγονται τις τελευταίες δύο εβδομάδες στον δημόσιο λόγο είναι από την μία μεριά αυτή της συντήρησης, που κατακεραυνώνει την επιθετικότητα των μικροβίων και ζητά την ανηλεή αντιμετώπισή τους, και από την άλλη η φωνή της επαναστατικότητας, που επικροτεί ουσιαστικά των ρόλο των μικροβίων και επιδιώκει την κατάρρευση του οργανισμού, τον οποίο αντιλαμβάνεται ως ιδεολογικό εχθρό. Και οι δύο λογικές ακουμπούν σε μια πλευρά της πραγματικότητας και αντλούν από αυτήν ρεαλιστικά επιχειρήματα. Είναι όμως και οι δύο ατελείς.

Η μια, η συντηρητική λογική, διότι παραγνωρίζει τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί στο ίδιο το σύστημα εξουσίας, και που καθιστούν τους μηχανισμούς της αναποτελεσματικούς και με έλλειμα νομιμοποιήσης στα μάτια των ίδιων των πολιτών. Ποιός κρατικός μηχανισμός θα διαφυλάξει την νομιμότητα όταν το ίδιο το κράτος είναι ο πρώτος παραβάτης; Η άλλη λογική είναι εξίσου, ή και περισσότερο προβληματική, διότι νομιμοποιεί ως θεμιτά μέσα δράσης, ενέργειες που καταπατούν βάναυσα τα δικαιώματα των πολιτών και υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή. Η σύγκρουση αυτών των δύο κυρίαρχων λογικών γιγαντώνει την βία, την ανομία, εκδμηδενίζει την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών και τελικά πνίγει την ανοιχτή κοινωνία (που άλλωστε ποτέ δεν ήταν και ιδιαίτερα ισχυρή στη χώρα μας). Έχουμε εισέλθει σε ένα φαύλο κύκλο όπου η καταστολή οδηγεί σε άνομη αντίδραση και η άνομη αντίδραση σε περισσότερη και αδιάκριστη καταστολή, όπου κάθε πλευρά βλέπει μονόπλευρα το ζήτημα, με πραγματικά θύματα τους πολίτες και την κοινωνία.

Οι μέρες που ζούμε θυμίζουν την Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Μια εξαπλούμενη οικονομική κρίση, ένα αδύναμο αν και υπερμεγέθες κράτος, μια κοινωνία εθισμένη να ζει από το κράτος, κοινωνικές ομάδες να αμφισβητούν με τη βία την κοινωνική ομαλότητα. Μπορεί να μην φτάσουμε στην ίδια ακριβώς κατάληξη, αλλά οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις της επόμενης δεκαετίας δεν προβλέπονται αναγκαστικά ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανοιχτή κοινωνία. Σε τέτοιες συνθήκες η κοινωνία συσπειρώνεται στα άκρα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι φιλελεύθεροι αντιμετωπίζουν ταυτόχρονη κριτική και από τις δύο πλευρές. Η μια πλευρά τους θεωρεί υπονομευτές του κράτους και της συλλογικής ασφάλειας επειδή επισημαίνουν τα προβλήματα στην λειτουργία του και η άλλη πλευρά τους ταυτίζει με την καταστολή επειδή δεν δέχονται το καθεστώς ανομίας και βίας η ίδια παρουσιάζει ως θεμιτή και λογική αντίδραση.

Η αριστερά και η ακροδεξιά στη χώρα μας είναι οι δύο χώροι που εκφράζουν και νομιμοποιούν την πολιτική βία. Αυτό αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό τους και βρίσκεται στον πυρήνα της ιδεολογικής τους συγκρότησης. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Είναι οι δύο βασικοί ιδεολογικοί πυλώνες του μεγάλου υπερεκτεταμένου κράτους-τροφού, από όπου εκπορεύονται οι περισσότερες αδυναμίες και παθογένειες του. Είναι οι βασικοί μηχανισμοί αντίδρασης σε κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού του. Είναι οι βασικοί ιδεολογικοί αντίπαλοι του οράματος μιας ανοιχτής ευνομούμενης κοινωνίας, στηριγμένης στην κοινωνία των πολιτών και σε μικρό, αποτελεσματικό, εποπτικό κράτος που εγγυάται και εξασφαλίζει τις ατομικές ελευθερίες. Τελικά είναι αυτοί που νομιμοποιούν, όσο και αν ηθικολογικά το καταγγέλουν, το πελατειακό σύστημα των κομμάτων εξουσίας, που γιγαντώθηκε μαζί με την υπερεξάλπωση του κράτους.

Η αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης προϋποθέτει φυσικά επιβολή της έννομης τάξης. Ταυτόχρονα όμως προϋποθέτει και τον αφοπλισμό από επιχειρήματα και την ιδεολογική απομόνωση των σημερινών ιδεολογικών φορέων της αντιδραστικής βίας. Και αυτό δεν γίνεται στα λόγια. Μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μια ριζική μεταρρύθμιση του κράτους. Δεν έχει σήμασια μόνο η επιβολή της τάξης. Έχει σημασία και ο τρόπος που αυτό γίνεται, ώστε να αποκαταστήσει την αξιοπιστία του κράτους και την εμπιστοσύνη του πολίτη απέναντί του.

Αλλά και στα ζητήματα που δεν έχουν να κάνουν με την τήρηση της τάξης. Αν το κράτος δεν δείξει έμπρακτα ότι αλλάζει κατεύθυνση, δεν σταματήσει να είναι εμπόδιο και βάρος για την οικονομική ανάπτυξη, δεν καταπολεμήσει την διαφθορά και την γραφειοκρατία κτλ τότε μας περιμένουν στο μέλλον πολύ σοβαρότερες κοινωνικές αναταραχές, από πολύ ευρύτερες ομάδες του πλυθησμού. Το αίτημα των φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων γίνεται σήμερα ακόμα πιο επιτακτικό, όσο και αν ο θόρυβος από τις ισχυροποιημένες φωνές των άκρων κάνει την φωνή του ακόμα πιο ισχνή.

Δεκεμβρίου 20, 2008 at 6:57 πμ | Uncategorized | Σχόλια (0)

Το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών διοργανώνει την Κυριακή 21 Δεκεμβρίου, στις 5 το απόγευμα, στο ξενοδοχείο Hilton (αίθουσα Santorini), εκδήλωση στα πλαίσια του forum Ευρωπαίος Πολίτης που συνδιοργανώνεται από το Money Show και την Ευρωπαϊκή Έκφραση με θέμα:

Η Συνθήκη της Λισσαβώνας και η Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση σήμερα

Ομιλητές: Αθανάσιος Τσιούρας, δικηγόρος, Χάρης Πεϊτσίνης, δικηγόρος
Παρέμβαση: Θανάσης Διαμαντόπουλος, Καθηγητής της Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Συντονιστής: Θοδωρής Καραουλάνης, Αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Νεολαίας

Link 1, Link 2

Δεκεμβρίου 18, 2008 at 12:52 μμ | Uncategorized | Σχόλιο (1)

Αν υπάρχει μια έννοια, της οποίας το περιεχόμενο να έχει παρερμηνευτεί περισσότερο στον δημόσιο λόγο αυτών των ημερών, είναι με διαφορά η έννοια του κράτους δικαίου. Τί είναι όμως το κράτος δικαίου (Rule of Law)Εντελώς απλοϊκά, είναι η κατάσταση εκείνη όπου όλοι ανεξαιρέτως υπάγονται ισότιμα στη δικαιοδοσία του νόμου. Είναι ουσιαστικά η απάντηση που έδωσε ο Δημάρατος στον Ξέρξη, ότι οι Έλληνες είναι ελεύθερος λαός και τον μόνο τύρρανο που έχουν πάνω από τα κεφάλια τους είναι ο Νόμος. Είναι η ίδια διατύπωση του Thomas Paine στο Common Sense, “For as in absolute governments the king is law, so in free countries the law ought to be king; and there ought to be no other.”

To κράτος δικαίου έρχεται λοιπόν αντιπαρατεθεί εννοιολογικά με την “ελέω θεού” αυθαίρετη εξουσία. Όμως το να κυβερνάται ένα κράτος δια του νόμου, δεν λέει τίποτα για τον νόμο αυτό καθ’αυτό, γιατί και ένα αντιδημοκρατικό ή ολοκληρωτικό κράτος μπορεί να κυβερνάται με βάση το νόμο. Γι’αυτό πρέπει να διαχωρίσουμε το κράτος δικαίου (rule of law) από το κράτος του νόμου (rule by law). Είναι σύνηθες πολλοί να επικαλούνται το πρώτο εννοώντας ουσιαστικά το δεύτερο. Το δεύτερο είναι αναγκαία συνθήκη για την ύπαρξη του πρώτου, δεν είναι όμως αυτόματα και ικανή. Το κράτος δικαίου είναι θεμελιώδες αίτημα του πολιτικού φιλελευθερισμού και θέτει κάποια σαφή χαρακτηριστικά στο είδος των νόμων που μπορούν να θεωρούνται αποδεκτοί.

Επιγραμματικά μπορούμε να διατυπώσουμε τα εξής θεμελιώδη χαρακτηριστικά του κράτους δικαίου:
- Διαχωρισμός των εξουσίων. Νομοθετικής, εκτελεστικής, δικαστικής. Σαφής και απόλυτος. Οι λειτουργοί αυτών των εξουσιών μπορούν να ασκούν τις εξουσίες τους μέχρι εκεί που σαφώς και ξεκάθαρα ορίζει ο νόμος.
- Ισότητα όλων μπροστά στο νόμο. Όλοι υπόκεινται στο ίδιο νόμο, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης, πεποιθήσεων, θρησκείας (εκτός αν αντικειμενικές δυσκολίες δεν το επιτρέπουν). Όπως έλεγε ο Montesquieu “law should be like death, which spares no one.” Αυτό συνεπάγεται ότι ο νόμος ισχύει παντού και πάντα και εφαρμόζεται σε όλους, και δεν είναι στην διακριτική ευχέρεια κανενός να αποφασίσει πότε ισχύει και πότε όχι.
- Σαφές νομικό περιβάλλον όπου να είναι ξεκάθαρο ποιός νόμος εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση, σε κάθε δεδομένη χρονική στιγμή (δεν μπορεί να υπάρχει αναδρομικότητα). Δηλαδή κάθε δεδομένη στιγμή ο πολίτης να ξέρει τις έννομες συνέπειες της κάθε πράξης του με την σιγουριά ότι αυτές δεν θα ανατραπούν από μελλοντική νομοθετική ρύθμιση. Ο νόμος πρέπει να είναι απλός, προσβάσιμος και κατανοητός από τον πολίτη, χωρίς ασάφειες, γκρίζες ζώνες και επικαλύψεις.
- Να παρέχεται από τον νόμο επαρκής προστασία των θεμελιωδών ατομικών ελευθεριών.

Θεωρητικά, στα λόγια, όλοι είμαστε υπέρ του κράτος δικαίου, που προστατεύει τον πολίτη από την αυθαιρεσία και του συνανθρώπου του και του κράτους. Μόνο που στην χώρα μας πολλοί αποδεικνύουν με την συμπεριφορά τους ότι δεν υποστηρίζουν στην πράξη την κούφια ρητορική τους, ενώ δεν λείπουν και αυτοί που ούτε καν στα λόγια δεν το υποστηρίζουν. Χάσαμε το μέτρημα πόσες φορές το ακούσαμε στον δημόσιο διάλογο.

Αν κάτσει κανείς να καταμετρήσει, πέρα από ιδεολογικές ιδεοληπτικές αγκυλώσεις, όλους αυτούς που αντιστρατεύονται το κράτος δικαίου και την εφαρμογή του νόμου, με αφορμή την δολοφονία του 15χρόνου παιδιού, θα δει την έκταση της παθογένειας της ελληνικής κοινωνίας, που τελικά εκδηλώνεται με εκρηκτικές καταστάσεις, όπως αυτές που ζουμε. Θα δει την γύμνια μιας ολόκληρης προβληματικής κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που όχι κράτος δικαίου δεν διαθέτει αλλά ούτε καν κράτος το νόμου. Αντίθετα πορεύεται μέσα σε μια γενικευμένη ανομία. Που ακριβώς λόγω της έκτασης της προβληματικότητας, ο καθένας μπορεί μεροληπτικά να διαλέξει τις όψεις εκείνες της πραγματικότητας που είναι συμβατές με το προσωπικό θεωρητικό ιδεολογικό οικοδόμημα. Και τελικά να εντάξει την αντίδρασή του στα υπαρκτά προβλήματα σε ένα φαύλο κύκλο που στην πράξη τα ανατροδοφοτεί αντί να τα λύνει.

Αν και η λίστα είναι ατελείωτη, ας πιάσουμε λοιπόν μία μία τις καταστρατηγήσεις της εφαρμογής του κράτους δικαίου και του νόμου στη χώρα μας να δούμε μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις.

Υπάρχει στη χώρα μας σοβαρός χωρισμός των εξουσιών; Η πραγματικότητα των τελευταίων ετών έχει αναδείξει σε όλο της το μεγαλείο την προβληματικότητα στις σχέσεις των εξουσιών μεταξύ τους. Ό διαχωρισμός της εκτελεστικής με την νομοθετική δεν είναι απλά θολός, είναι ανύπαρκτος. Πιο πρόσφατη απόδειξη η συμπεριφορά της ΝΔ με τον ευτελισμό του θεσμού του βουλευτή με την αποχώρηση από την συζήτηση της προανακριτικής. Το ακόμα χειρότερο είναι η υποβάθμιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, και η αδυναμία της τελευταίας να πραγματοποιήσει τον παραμικρό ουσιαστικό έλεγχο. Αυτά φυσικά δεν είναι νέα φαινόμενα, η δημοκρατία μας ποτέ δεν ωρίμασε επαρκώς ώστε να πραγματώσει αυτά τα φιλελεύθερα αιτήματα που έχουν διατυπωθεί εδώ και αιώνες στη Δύση (Αγγλία 17ος αιώνας, Γαλλία 18ος αιώνας). Οι υπερβάσεις όμως εξουσίας των δημόσιων λειτουργών είναι ένα φαινόμενο που διαρκώς μεγαλώνει όπως δείχνουν και οι τραγικές επιδόσεις της χώρας μας στον τομέα της διαφθοράς. Υπερβάσεις που ξεκινούν από το χαμηλότερο επίπεδο των υπαλλήλων που συναλλάσονται με τον πολίτη (είτε αφορά αστυνομικούς που πουλάνε τσαμπουκά ή προστασία, είτε γιατρούς που ζητάνε φακελάκι, είτε εφοριακούς, υπαλλήλους πολεοδομίας, κτλ) και φτάνουν μέχρι την κορυφή της πυραμίδας της δημόσιας εξουσίας (με τα σκάνδαλα του Βατοπεδίου, της Ζίμενς, του Ζαχόπουλου και των ομολόγων να αποτελούν απλά τα τελευταία μιας μακράς και συνεχούς σειράς προκλητικών σκανδάλων εδώ και δεκαετίες).

Η υπερβαση της εξουσιας ερχεται διπλα διπλα στην διαχυτη αισθηση που εχει εμπεδοθει στους πολιτες οτι οι διαχειριστες της εξουσιας ειναι υπερανω των συνεπειων του νομου. Τα περιστατικα προκλητικης ατιμωρισιας των παρανομων ενεργειων των φορεων της εξουσιας καταλυουν το κρατος δικαιου, μηδενιζουν την αξιοπιστια της εξουσιας στα ματια των πολιτων και υπονομευουν την διαθεση των πολιτων να πειθαρχουν και να συμμορφωνονται με τους νομους. Η ανομια ξεκινα απο την μη τηρηση του νομου απο τους φορεις της εξουσιας, ειτε αφορα προκλητικα περιστατικα αστυνομικης βιας, ειτε προφανεις περιπτωσεις χρηματισμου πολιτικων (δεν μπορει να υπαρχουν καταθεσεις στη γερμανικη δικαιοσυνη οπου στελεχη της Ζιμενς να παραδεχονται οτι εχουν χρηματισει Ελληνες πολιτικους με πανω απο 100εκ. ευρω και το ελληνικο κρατος να μην εχει μπορεσει να καταλογισει τις αντιστοιχες ποινικες ευθυνες ουτε σε εναν!). Το ερωτημα ειναι ευλογο, πως γινεται να κυκλοφορει ελευθερος ο κ.Χριστοφορακος και να υπαρχει απαιτηση παταξης της μικροπαραβατικοτητας;

Η ατιμωρισια ομως δεν αφορα μονο τους φορεις της εξουσιας. Αφορα και την καθημερινη ελαστικη εφαρμογη των νομων που εχει εμπεδωσει στην συνειδηση του πολιτη την αντιληψη οτι οι νομοι υπαρχουν για να παραβιαζονται. Η γενικευμενη ανοχη του κρατους στην παραβατικοτητα ειτε αφορα την αυθαιρετη δομηση, ειτε αφορα τον κωδικα οδικης κυκλοφοριας, ειτε αφορα την φοροδιαφυγη, ειτε αφορα την παρανομη βια συνδικαλιστικων διεκδικησεων, ειτε αφορα τις καταληψεις σχολειων κτλ. Ακριβως λογω της γενικευμενης ανοχης η οποια εφαρμογη του νομου εχει τελικα επιλεκτικο χαρακτηρα και αντιμετωπιζεται ως αδικη μεταχειριση που κρυβει σκοπιμοτητες. Αν δεν υπαρχει καθολικη εφαρμογη του νομου το κρατος στερειται της απαραιτητης ουδετεροτητας, αντικειμενικοτητας και νομιμοποιησης για να λειτουργει ως κριτης μεταξυ των σχεσεων των πολιτων.

Αυτη η απαραδεκτη κατασταση ειναι αιτια αλλα και αποτελεσμα (στα πλαισια ενος φαυλου κυκλου) του ασαφους, πολυπλοκου και αλληλοσυγκρουομενου νομικου πλαισιου. Φωτογραφικοι νομοι που καταργουν την ισονομια, νομοι γενικοι που επιδεχονται αντιθετων ερμηνειων που καταργουν την αντικειμενικοτητα και την προβλεπτικοτητα του νομου και τον αφηνουν στην ερμηνευτικη διαθεση της εξουσιας. Αν υπαρχει ενα χαρακτηριστικο του νομικου πλαισιου που οδηγει στην ελαστικοτητα και τελικα στην ανομια ειναι η υπερβολικη αυστηροτητα και οι υπερβολικες απαγορευσεις. Οταν ολα απαγορευονται τελικα ολα επιτρεπονται.

Χαρακτηριστικο παραδειγμα οι δρακοντειοι νομοι περι βιας και χουλιγκανισμου στα γηπεδα. Ειναι τοσο παραλογα αυστηροι και δυσαναλογοι των παραπτωματων που οδηγουν στην ανοχη απεναντι τους και τελικα στην ανομια.

Πάμε λίγο στην αναδρομικότητα των νόμων. Με το Άρθρο 25 του ν.2721/1999 απαλλάχθηκαν όσοι αγρότες εκκρεμούσαν ποινικές διώξεις εναντίον τους για τα τις παράνομες ενέργειες που διέπραξαν κατά την διάρκεια των αγροτικών κινητοποιήσεων του 1997. Με παρόμοια νομοθετική παρέμβαση απαλλάχθηκαν επί ΠΑΣΟΚ οι συνδικαλιστές των λεωφορείων (οι γνωστοί Σταμουλοκολλάδες) από τις παράνομες πράξεις τους κατά την διαρκεία των διαμαρτυριών τους μετά την κατάργηση της ΕΑΣ. Ακόμα χειρότερα, με νομοθετική ήρθη επί ΠΑΣΟΚ η καταδίκη Τσοβόλα από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Χάνεις το μέτρημα στις παραβιάσεις των χαρακτηριστικών του κράτους δικαίου. Αυτή την αντίληψη περί κράτους δικαίου υπόσχεται να επαναφέρει ο ΓΑΠ!

Αυτες οι παραβιασεις μας αφορουν ολους, πολιτες, πολιτικους, φορεις εξουσιας, δημοσιους υπαλληλους. Πριν αρχισουμε τις κατηγοριες και τις διαδηλωσεις για τους αλλους ας ριξουμε ολοι μια καλη ματια στον καθρεφτη.

Δεκεμβρίου 14, 2008 at 2:03 πμ | Uncategorized | Σχόλια (0)

Δεν χρειάζονται πολλά λόγια για να περιγραφεί το περιστατικό της 6ης Δεκεμβρίου. Μια εν ψυχρώ δολοφονία ενός αθώου παιδιού που βρέθηκε σε λάθος στιγμή σε λάθος σημείο. Από κάποιον που δυστυχώς λέξεις για να τον χαρακτηρίσουν, όπως κτήνος, έχουν παραφθαρεί στη γλώσσα μας από την υπερβολική άσκοπη χρήση, ώστε να έχουν νόημα τώρα που χρειάζονται. Ότι και να πούμε τώρα είναι πραγματικά λίγο και φυσικά δεν μπορεί να διορθώσει ότι έγινε.

Αυτό όμως που μπορούμε να κρίνουμε είναι η ανεπάρκεια ενός κρίσιμου θεσμού για την κοινωνική συνοχή, όπως είναι η αστυνομία. Ανεπάρκεια επειδή διατηρεί τέτοιους δολοφόνους στις τάξεις της, επειδή περιστατικά σαν και αυτό δεν είναι τόσο σπάνια, αλλά αντίθετα σε βάρος μεταναστών ή τσιγγάνων είναι συνηθισμένα (απλά η μάζα της κοινωνίας εθελοτυφλεί απέναντι τους), επειδή η απαράδεκτη, προσβλητική, αντιεπαγγελματική συμπεριφορά των στελεχών της είναι συνηθισμένο φαινόμενο και δεν κάνει τίποτα για αυτό, επειδή τα στελέχη της έχουν εμποτιστεί με τις χειρότερες νοοτροπίες των δημοσίων υπαλλήλων, επειδή για να βγει ένα διαβατήριο μπορεί να χρειαστεί και ένας μήνας ταλαιπωρίας, και επειδή τελικά ούτε είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στον ρόλο που της έχει ανατεθεί (η προστασία της ζωής, της περιουσίας και της αξιοπρέπειας των πολιτών), ούτε δείχνει καν ότι επιδιώκει κάτι τέτοιο. Μια ανεπάρκεια που βαραίνει και τους ίδιους τους λειτουργούς της και τους πολιτικούς τους προϊστάμενους όλα αυτά τα χρόνια.

Από κει και πέρα ξεσπά ένα τεράστιο κύμα βίας, του οποίου οι παράμετροι πρέπει να αναλυθούν και να αποδοθούν οι ευθύνες γι’ αυτό, που εκτείνονται πολύ πέρα της ανίκανης αστυνομίας μας. Όλοι όσοι έσπευσαν να επενδύσουν στην πολιτική σκύλευση της δολοφονίας έχουν αυτή τη στιγμή ευθύνες για τα εκατοντάδες συνεχιζόμενα εγκλήματα που διαπράττονται. Και ο Συνασπισμός με την πορεία στην ΓΑΔΑ που οργάνωσε, και οι συνδικαλιστές των εκπαιδευτικών που έβγαλαν, με την απεργία τους , τους μαθητές στους δρόμους όλης της χώρας, και οι αναρχικοί κουκουλοφόροι κ.α. Αλλά στις χθεσινές συγκρούσεις όμως, ο απλός κόσμος από τα μπαλκόνια πετούσε γλάστρες στους αστυνομικούς, και αυτό δεν πρέπει μας διαφύγει. Η μαζικότητα των αντιδράσεων αδρανοποιεί την όποια προσπάθεια καταλογισμού σε μεμονομένες περιθωριακές ομάδες.

Τα φαινόμενα φυσικά είναι απαράδεκτα (διότι δεν μπορούμε να επικροτούμε την λογική της συλλογικής ευθύνης, της αυτοδικίας ή της αναλογικότητας της ποινής) και η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί σε όλη την χώρα, δείχνει αυτή τη στιγμή να χειροτερεύει (πέρα από τις αιτίες και της αφορμές της αντίδρασης υπάρχει η προσωπική ευθύνη και κάθε παράνομη πράξη πρέπει να καταδικάζεται και αντιμετωπίζει τις συνέπειες του νόμου). Όσες κοινωνικές/ψυχολογικές/πολιτικές αιτίες και αφορμές να υπάρχουν, όποιος προβαίνει σε πράξεις βίας είναι υπόλογος.

Αλλά θα ήταν στρουθοκαμηλισμός να μην αναγνώσουμε το μήνυμα αυτών των πράξεων, πέρα από τις ευθύνες που προκύπτουν. Γιατί δεν μιλάμε πλέον για περιθωριακούς κουκουλοφόρους που διεξάγουν χρόνια τώρα έναν ακήρυχτο πόλεμο, αλλά για αηδιασμένους καθημερινούς πολίτες και νέους. Και το μόνο ξεκάθαρο μήνυμα αυτών των πράξεων (πέρα από την πολιτική ανάγνωση που κάνει ο καθένας όπως τον βολεύει) είναι ότι η αξιοπιστία θεσμών όπως η αστυνομία έχει πέσει σε τέτοια χαμηλά επίπεδα που αμφισβητείται ακόμα και αυτή η αναγκαία κοινωνική συναίνεση για την λειτουργία τους.

Ας μην προσπεράσουμε έτσι εύκολα τι γίνεται αυτή τη στιγμή. Δεν καίγονται απλά τράπεζες, υπουργεία και καταστήματα. Καίγεται η θέλησή μας ως σύνολο πολιτών να ζούμε σε μια οργανωμένη κοινωνία με θεσμούς, αρχές και κανόνες. Και αυτό είναι ακόμα χειρότερο, όταν η αντικοινωνική συμπεριφορά γίνεται πρότυπο μίμησης και μεταφέρεται ως παράδειγμα σε νέους που τώρα κοινωνικοποιούνται. Τα παιδιά που σήμερα επιτίθενται σε τράπεζες και αστυνομικά τμήματα θα είναι οι αυριανοί καταληψίες στα πανεπιστήμια και μετέπειτα φορείς της ίδιας αντικοινωνικότητας σε κάθε διεκδίκησή τους, όπως αντίστοιχα τραύματα έχουν αφήσει παλαιότερες τέτοιες αναταραχές.

Και αυτό γιατί οι ίδιοι οι λειτουργοί των θεσμών επί χρόνια αποδεικνύονται ανίκανοι να σταθούν στο ύψος των αρχών και των κανόνων που οι ίδιοι καλούνται να προστατέψουν. Εναποθέτουμε ως κοινωνία στα χέρια της αστυνομίας το μονοπώλιο της χρήσης βίας επειδή έτσι πιστεύουμε ότι θα προστατευθούμε από την βία, αλλά αποδεικνύεται ότι οι φορείς του θεσμικού μονοπωλίου αυτού κάνουν συστηματική κατάχρησή της, ενώ ταυτόχρονα αποτυγχάνει να μας προστατέψει και από την κακόβουλη βία όσων υποτίθεται οφείλει να αντιμετωπίσει. Περιμένουμε από την αστυνομία να προστατέψει την ζωή μας, ενώ βλέπουμε εν ψυχρώ δολοφονίες εκ μέρους της. Περιμένουμε απόδοση ευθυνών όταν διαπιστώνεται κατάχρηση εξουσίας, αλλά ενώ κάθε φορά ακούμε ότι το μαχαίρι θα φτάσει στο κόκκαλο, ποτέ κανείς δεν αντιμετωπίζει ουσιαστικές ποινές. Έτσι όμως φθείρεται και η αξιοπιστία της αστυνομίας και της πολιτικής εξουσίας που είναι ασυνεπείς και ανακόλουθοι. Ακόμα γενικότερα, παραδίδουμε σημαντικό μέρος τους εισοδήματός μας ως φόρο στο κράτος, και βλέπουμε την προκλητική κατασπατάληση και κακοδιαχείρισή του.

Οι κοινωνικοί θεσμοί δεν μπορούν να κατασκευάζονται εκτός κοινωνίας, ούτε να λειτουργούν χωρίς την συναίνεση των μελών της. Οι θεσμοί δεν επιβάλλονται με την βία, όσο καλοί και αν φαίνονται ως θεωρητικά κατασκευάσματα κάποιων κοινωνικών σχεδιαστών. Οι θεσμοί προκύπτουν αυθόρμητα μέσα από την λειτουργία της κοινωνίας, και αυτό που τους καθιερώνει και τους καταξιώνει είναι η επιτυχία τους. Και σήμερα, αυτό που αμφισβητεί και απαξιώνει και απαξιώνει τους κρατικούς θεσμούς, όπως η αστυνομία, είναι η προκλητική αποτυχία της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των πολιτών. Και μπορεί αν απαξιώνεται από την απαράδεκτη συμπεριφορά των λειτουργών τους η κρατική παιδεία ή η κρατική υγεία, να υπάρχουν έστω και περιορισμένες εναλλακτικές επιλογές, αν όμως απαξιώνεται η αστυνομία τότε υπονομεύεται η βάση της κοινωνικής οργάνωσης, δηλαδή η ασφάλεια και σεβασμός της ζωής, της περιουσίας και τη αξιοπρέπειας κάθε πολίτη.

Αν το κράτος δεν αποκαταστήσει την αξιοπιστία του στα μάτια των πολιτών, η κοινωνική αποσάθρωση θα αυξάνεται. Και αν διαταραχθεί η κοινή μας θέληση να ζούμε σε μια κοινωνία θεσμών και κανόνων, τότε μας περιμένουν πρωτόγονες καταστάσεις τα χρόνια που έρχονται.

Δεκεμβρίου 8, 2008 at 11:13 πμ | Uncategorized | Σχόλια (0)

Μέσα σε ελάχιστες ώρες, δύο φυσικά και θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, η ζωή και η ιδιοκτησία, παραβιάστηκαν βάναυσα από τα όργανα της κρατικής εξουσίας. Για μια ακόμα φορά, η αστυνομία, επιχείρησε να καλύψει την ανικανότητά της, διχάζοντας τους πολίτες και στρέφοντας τον έναν εναντίον του άλλου.

Ο μόνος υπεύθυνος για την απώλεια της ζωής του 16χρονου μαθητή και της καταστροφής των περιουσιών των συμπολιτών μας είναι η αστυνομία που, ελλείψει κράτους δικαίου, λειτουργεί με γνώμονα την προαγωγή της κρατικής βίας και όχι την ασφάλεια των πολιτών και παρέχει ασυλία στις ομάδες που εδώ και χρόνια, με ανεξέλεγκτες εκδηλώσεις βίας, καταστρέφουν ιδιωτική και δημόσια περιουσία.

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία, καλεί τους πολίτες να αντιδράσουν απέναντι σ’ενα κράτος που αδυνατεί να προασπιστεί τα βασικά και θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και επιχειρεί να αποποιηθεί των ευθυνών του διχάζοντας την κοινωνία.

Δεκεμβρίου 7, 2008 at 12:10 μμ | Uncategorized | Σχόλια (0)